Tiêu chuẩn xây dựng nhà xưởng không phải là một tiêu chuẩn riêng lẻ mà là hệ thống các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật áp dụng cho từng hạng mục của công trình. Đây là căn cứ để lập hồ sơ thiết kế, tổ chức thi công, kiểm tra chất lượng và thực hiện nghiệm thu theo quy định hiện hành. Tùy theo quy mô, công năng và loại hình sản xuất, doanh nghiệp cần xác định đúng các quy chuẩn áp dụng để làm cơ sở triển khai và đánh giá chất lượng công trình.
1. Vì sao doanh nghiệp cần tuân thủ các tiêu chuẩn xây dựng nhà xưởng?
- Đáp ứng điều kiện nghiệm thu đưa nhà xưởng vào vận hành: Quy chuẩn xây dựng là căn cứ để nghiệm thu chất lượng công trình. Nếu hồ sơ thiết kế hoặc quá trình thi công không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, doanh nghiệp có thể phải khắc phục, nghiệm thu lại trước khi đưa nhà xưởng vào vận hành.
- Đáp ứng yêu cầu thẩm duyệt các hạng mục kỹ thuật: Các hạng mục như PCCC, môi trường, cấp thoát nước hoặc hạ tầng kỹ thuật đều phải tuân thủ quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành. Hồ sơ không đạt yêu cầu sẽ phải điều chỉnh và thẩm duyệt lại, làm kéo dài tiến độ dự án.
- Hạn chế rủi ro pháp lý và chi phí phát sinh: Thi công không đúng quy chuẩn hoặc sai hồ sơ được phê duyệt có thể dẫn đến xử phạt, buộc khắc phục hoặc tháo dỡ hạng mục vi phạm. Việc sửa chữa sau thi công thường tốn kém hơn nhiều so với thiết kế đúng ngay từ đầu.
- Đảm bảo hiệu quả vận hành lâu dài: Thiết kế và thi công đúng tiêu chuẩn giúp công trình vận hành ổn định, các hệ thống kỹ thuật hoạt động đồng bộ, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi khi doanh nghiệp mở rộng công suất hoặc cải tạo nhà xưởng.
2. Các tiêu chuẩn xây dựng nhà xưởng
Các tiêu chuẩn xây dựng nhà xưởng được quy định trong nhiều văn bằng khác nhau, áp dụng cho từng hạng mục của công trình. Một số văn bản quan trọng gồm QCVN 01:2021/BXD, QCVN 06:2022/BXD, QCVN 18:2021/BXD, TCVN 2737:2023 cùng các tiêu chuẩn chuyên ngành liên quan. Đây là cơ sở để thiết kế, thi công, nghiệm thu và đưa công trình vào vận hành.
2.1 Tiêu chuẩn mặt bằng và chiều cao nhà máy
Quy chuẩn mặt bằng và chỉ tiêu sử dụng đất
Đối với các dự án nhà xưởng trong khu công nghiệp, phương án quy hoạch không chỉ cần tuân thủ quy hoạch được phê duyệt mà còn phải tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thi công, vận hành và mở rộng sản xuất.
Theo QCVN 01:2021/BXD, mật độ xây dựng được xác định dựa trên diện tích lô đất và quy hoạch chi tiết của từng khu công nghiệp. Phần diện tích còn lại được bố trí cho hệ thống giao thông, cây xanh, bãi xe, khu vực kỹ thuật và các khoảng trống phục vụ vận hành công trình.
Chiều cao công trình theo công năng sử dụng
Chiều cao nhà xưởng được xác theo công năng sử dụng, dây chuyền sản xuất và yêu cầu lắp đặt thiết bị, không áp dụng một thông số cố định cho mọi dự án. Đối với nhà xưởng có cầu trục, máy móc kích thước lớn hoặc hệ thống MEP phức tạp, chiều cao cần được tính toán để đảm bảo không gian vận hành và bảo trì.
Trong thực tế, chiều cao nhà xưởng phụ thuộc lớn vào đặc thù sản xuất:
- Nhà xưởng sản xuất thông thường : chiều cao khoảng 7 – 12 m.
- Nhà xưởng có cầu trục hoặc máy móc lớn: chiều cao từ 12 – 20m hoặc hơn.
Việc xác định chiều cao cần căn cứ vào tải trọng, điều kiện khí hậu và giải pháp kết cấu theo TCVN 2737:2023.
** Xem thêm: Các loại hình nhà xưởng trong KCN
2.2 Tải trọng nền sàn
Nền sàn nhà xưởng phải được thiết kế theo tải trọng thực tế của máy móc, hàng hóa và phương tiện vận chuyển. Tính toán cần xét đến tải trọng tĩnh, tải trọng động và tải trọng tập trung tại vị trí đặt thiết bị.
Tùy công năng, tải trọng nền sàn thường dao động từ 2 – 3 tấn/m² đối với nhà xưởng thông thường và 3 – 5 tấn/m² hoặc cao hơn đối với nhà xưởng cơ khí, kho chứa hàng hoặc khu vực đặt máy móc hạng nặng.
Bên cạnh khả năng chịu tải, nền sàn cần đáp ứng yêu cầu về độ phẳng và chất lượng bề mặt để bảo đảm quá trình vận hành. Tùy yêu cầu sử dụng, bề mặt có thể hoàn thiện bằng bê tông xoa nền tăng cứng, sơn epoxy hoặc các giải pháp phù hợp với hồ sơ thiết kế.
2.3 Hệ thống thông gió và chiếu sáng
Hệ thống thông gió phải đáp ứng yêu cầu về lưu lượng trao đổi không khí, khả năng thải nhiệt và kiểm soát bụi, khí thải theo đặc điểm của từng dây chuyền sản xuất. Đặc biệt đối với các khu vực sản xuất áp dụng tiêu chuẩn quốc tế như GMP, HACCP hay ISO 22000, việc thiết kế HVAC công nghiệp cần tính toán kỹ lưỡng các thông số về nhiệt độ, độ ẩm và chênh lệch áp suất.
Các giải pháp thông gió cưỡng bức, quạt hút mái hoặc hệ thống hút bụi cục bộ phải được tính toán bằng phần mềm chuyên dụng để duy trì lưu lượng trao đổi không khí theo yêu cầu vận hành.
Mức chiếu sáng trong nhà xưởng cần xác định độ rọi theo chức năng sử dụng của từng khu vực sản xuất, kho,… Độ rọi, chỉ số hoàn màu và mức độ đồng đều của ánh sáng phải phù hợp với yêu cầu sản xuất, đồng thời ưu tiên các giải pháp tiết kiệm năng lượng theo TCVN 7114 và QCVN 09:2023/BXD.
Mỗi dự án sẽ có yêu cầu khác nhau về lưu lượng gió, nhiệt độ, độ ẩm và chất lượng không khí. Từ kinh nghiệm thiết kế và thi công nhà xưởng công nghiệp, SONGLAMCONS có thể tư vấn lựa chọn phương án thông gió phù hợp với từng khu vực và nhu cầu sử dụng thực tế.
2.4 Tiêu chuẩn về lớp cách nhiệt
Lớp cách nhiệt nhà xưởng là một trong những giải pháp giúp kiểm soát nhiệt độ bên trong nhà xưởng, đặc biệt đối với các công trình sử dụng hệ thống HVAC hoặc yêu cầu duy trì nhiệt độ ổn định.
Hiện nay, panel cách nhiệt là vật liệu được sử dụng phổ biến nhờ trọng lượng nhẹ, thi công nhanh, khả năng cách nhiệt tốt và có nhiều lựa chọn về khả năng chống cháy, phù hợp với từng yêu cầu sử dụng. Các yêu cầu về tính năng nhiệt của kết cấu bao che được tham chiếu theo TCVN 4605:1988 và QCVN 09:2023/BXD.
3. Yêu cầu về môi trường trong vận hành nhà xưởng
Các dự án nhà xưởng phải thực hiện yêu cầu về bảo vệ môi trường tương ứng với loại hình sản xuất, quy mô và mức độ phát sinh chất thải. Các nội dung liên quan đến đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường, quản lý nước thải, khí thải và chất thải được thực hiện theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Các văn bản pháp lý chính cần đối chiếu gồm:
- Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14.
- Nghị định 08/2022/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, cùng các nội dung sửa đổi, bổ sung hiện hành.
- Thông tư 02/2022/TT-BTNMT quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
- Các QCVN về nước thải, khí thải, tiếng ồn và các nguồn phát sinh ô nhiễm tương ứng với hoạt động của nhà máy.
3.1 Đánh giá tác động môi trường (ĐTM)
Theo luật Bảo vệ môi trường 2020, các dự án đầu tư nhà xưởng được phân loại theo 4 mức độ rủi ro:
- Nhóm I: Nguy cơ tác động xấu đến môi trường ở mức độ cao.
- Nhóm II: Nguy cơ tác động xấu ở mức trung bình.
- Nhóm III: Ít có nguy cơ tác động xấu đến môi trường.
- Nhóm IV: Không có nguy cơ tác động xấu đến môi trường.
Xác định đúng nhóm rủi ro sẽ quyết định đến loại hồ sơ pháp lý doanh nghiệp cần chuẩn bị:
- Bắt buộc lập báo cáo ĐTM: Áp dụng cho các nhà xưởng thuộc Nhóm I hoặc có nguy cơ ô nhiễm cao như sản xuất hóa chất, xi măng, dệt nhuộm, hoặc nhà máy chế biến thực phẩm quy mô lớn.
- Xin giấy phép môi trường: Các dự án nhà xưởng không thuộc diện lập ĐTM cần thực hiện thủ tục xin giấy phép môi trường trước khi đưa nhà máy vào vận hành.
3.2 Yêu cầu hệ thống xử lý nước thải và khí thải
Nước thải và khí thải phát sinh từ hoạt động sản xuất phải được thu gom, xử lý theo đặc tính và lưu lượng của từng nguồn thải. Chất lượng đầu ra sau xử lý phải đạt quy chuẩn kỹ thuật áp dụng hoặc yêu cầu tiếp nhận KCN trước khi xả thải ra môi trường.
Hệ thống xử lý nước thải
Nước thải phát sinh từ hoạt động sản xuất phải được thu gom và xử lý trước khi xả thải ra môi trường. Tùy theo đặc tính nước thải, hệ thống có thể gồm các công đoạn như tách rác, điều hòa, xử lý hóa lý, xử lý sinh học và khử trùng.
Nước thải sau xử lý phải đáp ứng QCVN 40:2025/BTNMT trước khi xả thải theo phạm vi áp dụng của quy chuẩn. Hệ thống quan trắc nước thải tự động, liên tục chỉ áp dụng đối với các cơ sở thuộc đối tượng bắt buộc theo quy định về bảo vệ môi trường.
Hệ thống xử lý khí thải
Lò hơi, hệ thống sấy, công đoạn sơn – dung môi, gia công kim loại… có thể phát sinh bụi và các chất ô nhiễm như SO₂, NOx, CO, VOCs. Việc xử lý cần căn cứ vào lưu lượng, nồng độ và thành phần khí thải để lựa chọn công nghệ như cyclone, lọc túi vải, tháp hấp thụ hoặc giải pháp phù hợp với từng nguồn phát sinh.
Khí thải sau xử lý phải đáp ứng QCVN 19:2024/BTNMT và các quy chuẩn riêng của ngành sản xuất nếu thuộc phạm vi áp dụng. Ống khói cần được tính toán về chiều cao, vị trí và khả năng phát tán khí thải, phù hợp với hệ thống xử lý và yêu cầu kỹ thuật của dự án.
4. Tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy
PCCC là hạng mục bắc buộc trong mọi dự án nhà xưởng. Giải pháp cần được triển khai tuân thủ QCVN 06:2022/BXD, Nghị định 136/2020/NĐ-CP và các tiêu chuẩn khác liên quan đến báo cháy, chữa cháy, thoát nạn.
4.1 Nhận biết, phân loại nguy hiểm cháy nổ
- Nhóm nguy hiểm cháy và cháy nổ được phân loại theo đặc điểm của vật liệu, hàng hóa, công nghệ và quy trình sản xuất trong nhà xưởng.
- Bậc chịu lửa thể hiện khả năng duy trì khả năng chịu lực, tính toàn vẹn và cách nhiệt của các bộ phận công trình trong điều kiện cháy, tùy theo yêu cầu áp dụng.
- Khoảng cách phòng cháy cần được bố trí phù hợp giữa các nhà, công trình và khu vực theo yêu cầu phòng cháy.
- Giải pháp chống cháy lan nhằm hạn chế sự lan truyền của đám cháy qua tường, vách, cửa, sàn và các vị trí hệ thống kỹ thuật xuyên qua bộ phận ngăn cháy.
Từ các yêu cầu này, đơn vị có thể đưa ra lựa chọn vật liệu và giải pháp bảo vệ chống cháy phù hợp.
4.2 Yêu cầu đối với hệ thống phòng cháy chữa cháy
Hệ thống cần được thiết kế phù hợp với quy mô, công năng, đặc điểm sản xuất và mức độ nguy hiểm cháy của công trình. Các hạng mục có thể bao gồm:
- Hệ thống báo cháy gồm trung tâm báo cháy, đầu báo cháy, chuông, đèn và các thiết bị cảnh báo phù hợp với khu vực cần bảo vệ.
- Hệ thống chữa cháy tự động có thể sử dụng sprinkler hoặc giải pháp phù hợp với đặc điểm nguy hiểm cháy; các thông số như lưu lượng, áp lực và cường độ phun.
- Nguồn nước, trạm bơm, họng nước chữa cháy trong nhà và hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà được bố trí theo yêu cầu của công trình.
- Lối thoát nạn cần đáp ứng yêu cầu về số lượng, chiều rộng và khoảng cách thoát nạn theo quy mô, công năng và số người sử dụng.
- Đường, bãi đỗ và khoảng trống phục vụ chữa cháy cần được bố trí để phương tiện và lực lượng chữa cháy, cứu nạn cứu hộ có thể tiếp cận công trình.
Các yêu cầu cụ thể cần được xác định theo QCVN 06:2022/BXD cùng các yêu cầu áp dụng cho từng hệ thống.
4.3 Thẩm định và nghiệm thu PCCC
Thẩm định và nghiệm thu PCCC cần được hoàn thành theo quy định trước khi nhà xưởng đưa vào hoạt động. Chủ đầu tư cần chuẩn bị hồ sơ và thực hiện các thủ tục cần thiết, gồm:
- Hồ sơ thiết kế và thuyết minh về PCCC.
- Tài liệu kỹ thuật của thiết bị, vật liệu sử dụng.
- Kiểm tra, chạy thử và nghiệm thu các hệ thống PCCC.
- Hoàn thiện bản vẽ hoàn công và hồ sơ nghiệm thu.
Việc thẩm định thiết kế và nghiệm thu cần tuân thủ Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 cùng Nghị định 105/2025/NĐ-CP và các quy định có liên quan.
Tuân thủ đúng các tiêu chuẩn xây dựng nhà xưởng giúp chủ đầu tư kiểm soát chất lượng công trình, đáp ứng các yêu cầu về kỹ thuật, môi trường và PCCC, đồng thời thuận lợi hơn trong quá trình nghiệm thu và đưa nhà máy vào hoạt động.
Để hạn chế những phát sinh không mong muốn, doanh nghiệp nên lựa chọn nhà thầu có kinh nghiệm trong thiết kế và thi công công trình công nghiệp.
SONGLAMCONS hỗ trợ tư vấn, thiết kế và triển khai đồng bộ các hạng mục nhà xưởng và PCCC theo yêu cầu kỹ thuật của từng dự án. Liên hệ ngay để được tư vấn và đề xuất phương án phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
CÔNG TY TNHH SONG LAM CONS
★ Email: info@songlamcons.com
★ Hotline: 0972.617.767 - 0966.692.683
★ Phường Gò Vấp, TP Hồ Chí Minh, Việt Nam
